Hoàng Thúc Kháng
Học thuậtThân thiện
Định nghĩa
- Danh từ riêng:
- Tên một chí sĩ, học giả yêu nước Việt Nam: Hoàng Thúc Kháng (còn ghi là Huỳnh Thúc Kháng) là một nhà cách mạng, nhà báo, nhà thơ và là một trong những lãnh đạo của phong trào Duy Tân đầu thế kỷ 20. Ông nổi tiếng với tinh thần bất khuất, không chịu khuất phục trước chính quyền thực dân và luôn đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc.
Tiểu sử và sự nghiệp
- Thân thế: Ông tên thật là Huỳnh Hanh, tự Giới Sanh, hiệu Minh Viên, sinh năm 1876 tại làng Thạnh Bình, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc Đà Nẵng).
- Khoa bảng và tư tưởng: Đỗ Hoàng giáp năm 1904 nhưng không ra làm quan, thể hiện chí hướng yêu nước. Ông kết thân với các chí sĩ Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp.
- Hoạt động cách mạng: Tham gia lãnh đạo phong trào Duy Tân năm 1908, bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo 13 năm (1908-1921).
- Hoạt động báo chí và chính trị: Sau khi ra tù, ông làm Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ (1926). Năm 1927, ông từ chức để sáng lập và làm chủ nhiệm kiêm chủ bút báo tại Huế, một tờ báo tiến bộ đấu tranh cho quyền lợi dân chúng.
- Đóng góp sau Cách mạng Tháng Tám: Ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến. Khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán (1946), ông được giao quyền Chủ tịch Chính phủ. Ông cũng là sáng lập viên và Hội trưởng Hội Liên hiệp Quốc dân Việt Nam (Liên Việt).
- Qua đời: Ông mất ngày 21 tháng 4 năm 1947 tại Quảng Ngãi, thọ 71 tuổi.
Di sản và tác phẩm
- Tác phẩm chính: Ông để lại nhiều tác phẩm có giá trị về lịch sử, văn học và tư tưởng, bao gồm:
- Thi tù tùng thoại
- Thơ văn với thời đại
- Phan Tây Hồ tiên sinh lịch sử
- Huỳnh Thúc Kháng niên phổ
- Nhiều bài thơ chữ Hán và chữ Quốc ngữ.
- Tinh thần yêu nước: Tâm chí và khí phách của ông được thể hiện rõ qua các sáng tác thơ văn, như bài thơ "Cảm khái" viết khi đi đày về và đôi liễn mừng Xuân năm 1947, luôn chan chứa tình yêu nước thương dân.
Vị trí và ý nghĩa
- Biểu tượng của khí tiết: Hoàng Thúc Kháng là hình mẫu của một trí thức yêu nước, kiên cường, bất khuất, suốt đời phấn đấu vì độc lập dân tộc và dân chủ.
- Nhà văn hóa: Ông đóng góp lớn cho nền báo chí, văn học và sử học Việt Nam đầu thế kỷ 20.
- Nhà lãnh đạo được kính trọng: Ông là cầu nối giữa các thế hệ chí sĩ và là nhà lãnh đạo được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao phó trọng trách.
- (Huỳnh Thúc Kháng)
- (Bính tí 1876 - Đinh hợi 1947)
- Chí sĩ, Học giả thuơ trẻ có tên là Hanh, tự Giới Sanh, hiệu Minh Viên (còn có nhiều bút danh khác: Sử Bình Tử, Tha Sơn Thạch, Khi ưu Sinh, Xà Túc tử, Thức Tự Dân,Ưu Thời Khách, Hải Âu, Ngu Sơn, Khách Quan). Quê làng Thạnh Bình, tổng Tiên Giang thượng, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng)
- Năm Canh tý 1900, ông đổ giải nguyên, năm Giáp thìn 1904 ông đỗ Hoàng giáp, 28 tuổi, ông không làm quan, nhiệt thành lo nước thương dân, kết bạn thâm tình với các chí sĩ Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Trần Quí Cáp. Ông bị bắt trong năm Mậu thân 1908, bị đày Côn Đảo suốt 13 năm (1908-1921) mới được trả tự do, vì ông là một trong các nhân vật lãnh đạo phong trào Duy tân năm 1908
- Năm Bính dần, 1926 ông được cử làm Viện trưởng Viện dân biểu Trung Kì. Trong 3 năm hoạt động ở Viện, ông cương quyết tranh đấu trong nghị trường, rồi nhân chống lại viên Khâm sứ Pháp Jabouille ông từ chức và sáng lập tờ báo Tiếng Dân, làm chủ nhiệm kiêm chủ bút báo này tại Huế (1927-1943)
- Thời gian đại chiến thế giới thứ hai, phát xít Nhật và đám thân Nhật toan mua chuộc ông, nhưng không lung lạc được ông. Sau Cách mạng tháng 8-1945, ông nhận chức Bộ trưởng bộ Nội vụ chính phủ Liên hiệp kháng chiến Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, và trong khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán, ông được trao quyền Chủ tịch Chính phủ (1946). Ông cũng là một sáng lập viên và là Hội trưởng Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (Liên Việt ). Bắt đầu cuộc toàn quốc kháng chiến, ông được chính phủ đặc phái vào Liên khu 5 công tác .
- Tuổi già, lâm bịnh, ông mất tại Quảng Ngãi ngày 21-4-1947 thọ 71 tuổi
- Các tác phẩm chính của ông:(đã xuất bản )
- - Thi tù tùng thoại
- - Thơ văn với thời đại
- - Thi văn các nhà chí sĩ Việt Nam (kí Phi Bằng)
- - Phan Tây Hồ tiên sinh lịch sử
- - Huỳnh Thúc Kháng niên phố
- - Bức thư gởi Cường Đế
- Và rất nhiều thơ chữ quốc ngữ, chữ Hán có giá trị. Sinh thời tâm chí ông biểu lộ rỏ trong bài cảm khái lúc đi đày về:
- "Nợ bầy đeo đuổi giục bên người
- Chả để nằm yên góc xó trời
- Biển Bắc dễ cùng chung mấy độ
- Nhành Nam chim sẵn ổ muôn đời
- Rừng sâu với quế ca xăng xái,
- Hang thẳm tìm Lan dạ thảnh thơi!
- Rốt cuộc máu lòng tìm chỗ dốc,
- Sử xanh nước biếc rưới cung nơi"
- Đến lúc nước nhà giành được độc lập tự do, ông ra tham chính. Mừng xuân năm 1947, đôi liễn của ông cũng nói lên tấc lòng yêu nước thương dân chí thiết
- " Trẻ lại với xuân, nước tổ bốn ngàn năm lịch sử:
- Đứng lên làm chủ, quyền người hai chục triệu dân sinh"'